بدعت هاي خطرناك آموزشي رسانه ها در خدمت تجارت آموزشي
.
عمومی
وقتي رسانه ها و به خصوص صداوسيما كه رسانه اي ملي محسوب مي شود محل تاخت و تاز انواع آگهي هاي ضدآموزشي قرار مي گيرند و فعاليت هاي ضديادگيري را با پوشش بسيار گسترده تبليغ مي كنند اين سوال ها پيش مي آيد؛ اگر در اين كشور براي ساخت ديگ زودپز، اجاق گاز، بيسكويت و شكلات استانداردي وجود دارد، استاندارد فعاليت هاي آموزشي چيست؟ اگر براي كنترل استانداردهاي انواع وسايل و اقلام، مراجعي وجود دارند، مرجع كنترل و ارزشيابي فعاليت هاي آموزشي كجا است؟ اگر براي رعايت انواع مسائل ايمني و بهداشتي و شهروندي برنامه هاي هشداردهنده از طريق تلويزيون و ساير امكانات اطلاع رساني پخش مي شود، چه كساني و چگونه بايد در مورد بدعت هاي خطرناك آ موزشي هشدار دهند؟
20-15 سال پيش، آموزش و پرورش سايه بعضي از موسسه هاي خلق الساعه و بدون اعتبار علمي را كه مدعي فعاليت هايي از قبيل آزمون ها و كنكورهاي آزمايشي، چاپ كتاب هاي كمك درسي، برنامه ريزي و مشاوره، تست زني و... بودند، با تير مي زد و حداقل اگر زورش به آنها نمي رسيد در حرف و شعار، اعلام مخالفتي مي كرد اما آموزش و پرورش امروز، نه فقط در برابر اينگونه بدعت هاي آموزشي سكوت اختيار كرده، بلكه در مواردي، خود وارد گود شده است. امروز، فرهنگيان براي ثبت نام فرزندشان در آزمون هاي آزمايشي فلان موسسه كه 15 سال پيش اصلاآن را قبول نداشتيم، از تخفيف هايي بهره مي گيرند. امروز، بخش هاي مختلف آموزش و پرورش وارد عقد قرارداد با اين موسسه ها كه الان ديگر از قدرت مالي غيرقابل تصوري برخوردار هستند، شده اند.
تاسف بارتر آنكه صداوسيما و روزنامه ها و مجله ها، بي خيال هر نوع ملاك و استانداردي، با عقد قراردادهاي كلان، فقط به سود خود مي انديشند. طنزآميز و تاسف آور است كه بالاخره پيگيري هاي متوليان رسمي و غيررسمي بهداشت كشور باعث شد كه تلويزيون و رسانه هاي ديگر، تبليغات انواع چيبس و پفك نمكي را محدود كنند اما در همين زمان، تبليغ انواع بدعت هاي خطرناك آموزشي از يك طرف گسترش يافته و از طرف ديگر، هيچكس حتي وزارت آموزش و پرورش، نه هشداري مي دهد و نه ابعاد موضوع را پيگيري مي كند. يعني خطر پفك نمكي از تبليغ روش هاي نادرست آموزشي بيشتر است؟! يعني برنامه ريزي آموزشي مبتني بر آزمون هاي مكرر كه اقدامي بسيار ناقص و معيوب است از نظر آموزشي اشكالي ندارد ولي خوردن يك بسته چيپس خيلي خطرناك است؟!
نمونه هايي از بدعت ها
به مواردي از مهم ترين بدعت هاي خطرناك آموزشي اشاره مي كنم.
1- آزمون هاي آزمايشي: در اين باره دو نكته قابل توجه است؛ اول تعداد آزمون ها است. بدون آنكه قصد ورود به مباحث سنجش و ارزشيابي را داشته باشم سوال مي كنم مبناي برگزاري 20-15 آزمون و كنكور آزمايشي طي يك سال تحصيلي چيست؟ دوم، نحوه اجراي آزمون ها و نحوه بهره گيري از نتايج آنها است. ارزشيابي تكويني به منظور كشف مشكلات يادگيري دانش آموزان و نواقص آموزش معلم انجام مي شود تا با اقدام به موقع معلم روبه رو شوند. آزمون آزمايشي، فقط به اعلام نمره و تعيين ضعف هاي كلي اكتفا مي كند، پس كاستي ها و مشكلات كجا جبران مي شوند؟ توسط چه كسي و با كدام تحليل؟
2- كتاب هاي كمك درسي: روزگاري بود كه بردن يك كتاب كمك درسي يا حل المسائل به مدرسه، نوعي جرم محسوب مي شد اما عجيب است كه امروزه خود معلم ها خريد اين كتاب ها را به دانش آموزان توصيه مي كنند! تنوع شگفت انگيز و گيج كننده انواع كتاب هاي تست و كمك درسي، بيش از هر چيز، بيانگر ضعف و ناكارآمدي آموزش و پرورش است.
3- آموزش ها و كتاب هاي تيزهوشان: در حالي كه از نظر آماري درصد بسيار ناچيزي از دانش آموزان مي توانند تيزهوش ناميده شوند (گفتم كه از نظر آماري، وگرنه ديدگاه هاي ديگري هم در اين باره وجود دارد)، انواع تبليغات به نام تيزهوشان از چند جنبه قابل توجه است؛ اول، عنوان تيزهوش براي هر پدر و مادري جذاب و اغواكننده است. دوم، در فضاي رقابتي هر پدر و مادر و دانش آموزي تصور مي كنند كه مي توانند شانس شان را آزمايش كنند، سوم، با جذب مخاطب بيشتر، امكان درآمدزايي هم افزايش مي يابد. بدين ترتيب به نام نخبگان و تيزهوشان، دكاني باز مي شود كه اگر به نفع هم نباشد حداقل عده اي به مال و منالي مي رسند، پس تيزهوشان را به ياد آر...!
4- برنامه ريزي آموزشي: هر نوع برنامه ريزي اي نيازمند توجه به ويژگي هاي فرهنگي و فردي است در حالي كه در بيشتر اقداماتي كه با اين عنوان صورت مي گيرد هدف عمده كاري عمومي و كليشه اي است كه منجر به درآمد شود. يكي از ضعف هاي بسيار جدي آموزش و پرورش، ناديده گرفتن نيازهاي دانش آموزان در مورد آشنايي با روش هاي برنامه ريزي، مطالعه و درس خواندن است. متاسفانه موسسه هاي مختلف از اين آب گل آلود، با فرصت طلبي و موقعيت شناسي، به خوبي سود مي برند.
5- مشاوره و پشتيباني: بدون تعارف، مشاوره و آنچه كه بر آن نام پشتيباني گذاشته اند توسط موسسه ها به بازي گرفته شده است. مشاوره فعاليتي كاملاتخصصي است و تعريف مشخصي دارد. فعاليت هايي كه به نام مشاوره صورت مي گيرند، اولاسنخيتي با اين كار تخصصي ندارند و ثانيا در اكثر موارد، افراد مدعي، تخصص و صلاحيت اين كار را ندارند. بد نيست ببينيد در موسسه ها، چه كساني و با چه قيمتي كارهاي مشاوره، برنامه ريزي و پشتيباني را انجام مي دهند.
6- تست زني: يكي از آفت هاي بسيار بسيار جدي كنكور، رواج تست زني است كه دامنه آن حتي به مدارس ابتدايي هم رسيده است. تست زني چه در قالب چاپ انواع كتاب ها و چه در قالب آموزش هاي مختلف، از نظر تجاري، بازار بسيار داغي دارد.
چه كسي اهميت مي دهد كه نتيجه اين رويه، حافظه پروري و آموزش كليشه اي است!
7- از بين رفتن سال تحصيلي: اين آفتي است كه مدارس غيرانتفاعي و موسسه هاي كنكوري براي آموزش و پرورش به ارمغان آورده اند. كشاندن دانش آموزان به مدرسه در ايام تابستان آن هم براي اهدافي كه به ظاهر براي پيشرفت هستند از نظر تربيتي كاملانادرست است.اين رشته سر دراز دارد، آنچه نوشتم تذكري بود بابت خطراتي كه بدعت هاي آموزشي، آموزش و پرورش و نظام تربيتي كشور را تهديد مي كند. اميدوارم اين مقاله حداقل به چند نتيجه بينجامد:
1- آموزش و پرورش و در مواردي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و ساير نهادهاي متولي، رويه سكوت و انفعال خود را شكسته و با احساس تعهد و مسووليت وارد عمل شوند.
2- ملاك ها و استانداردهاي مشخصي براي فعاليت ها و برنامه هاي آموزشي و به تبع آن، براي آگهي ها و تبليغات آموزشي تدوين شود.
3- همانند موسسه استاندارد، نهادها و مراجعي براي ارزشيابي و كنترل فعاليت هاي آموزشي و به تبع آن، براي تبليغات آموزشي تعيين شود. وقت و سرمايه مردم ارزش دارد و مهم تر از آن، آينده و سرنوشت نسل امروز است. آيا حساسيت و تعهدي در اين باره وجود دارد؟
هشدار درباره سوءاستفاده از تصاوير خانوادگي چاپ
اگر تا ديروز مراقب بوديد تا لنز كوچك يك دوربين ديجيتال، ناخواسته لحظهاي شما را در يك مهماني خصوصي شكار نكند ، امروز بايد نگران باشيد كه حتي اطلاعات پاك شده تلفن همراه، كامپيوتر و دوربين شخصيتان ميتواند بازيابي شود و مورد سوءاستفاده قرار گيرد.
افرادي كه به صورت حرفهاي با وسايل ديجيتال سروكار دارند، معتقدند بازيابي (Recovery) اطلاعات از اين وسايل كار سادهاي است بنابراين در زماني كه اطلاعات، نوشتهها، عكسها و... را از دوربين، لپتاپ يا نوتبوك و حتي برخي تلفنهاي همراه پاك ميكنيم، ميتوانيم انتظارداشته باشيم كه بخشي از اين اطلاعات براحتي بازيابي و قابل استفاده ميشوند.
اين در حالي است كه معاون مبارزه با جرايم رايانهاي پليس آگاهي ناجا هم با اشاره به افزايش 26 درصدي اين گونه جرايم در كشور به مردم هشدار ميدهد كه بخش مهمي از آن مربوط به موضوعات متعددي مثل اخاذي، تهديد و... است.
رضا هاشمي، كارشناس ارشد رايانه و فناوري اطلاعات با بيان اين كه بسياري از دستگاهها علاوه بر داشتن گزينه حذف (Delete) و (Format) گزينههاي ديگري مانند (Undelete) و (Unformat) هم دارند، ميگويد: اگر صاحبان دستگاهها از وجود چنين امكاناتي مطلع باشند ميدانند كه اطلاعات پاك شده براحتي قابل دسترسي است. او سعي ميكند به طور ساده توضيح دهد كه با ذخيره هر فايل در دستگاه جدولي در حافظه تشكيل ميشود كه نشان ميدهد نقطه شروع و نقطه انتهايي و نيز طول آنچه ذخيره شده، چقدر است. وقتي كاربر اين اطلاعات را پاك ميكند، درواقع آن را به طور نرمDelete ميكند؛ يعني آن فضايي كه فايل در آن ذخيره شده، خالي مي شود؛ در حالي كه اطلاعات هنوز وجود دارد.
وي راهحل رفع اين نگراني را بازنويسي يا wipe ميداند و توصيه ميكند: «چنانچه قصد داريد حافظه دستگاه را از اطلاعات ذخيره شده به طور كامل پاك كنيد، ميتوانيد رم يا حافظه را از دستگاه مثل دوربين خارج و به لپتاپ يا كامپيوترتان وصل كنيد و با استفاده از تكنيك وايپ (wipe) آن را بازنويسي كنيد. در اين صورت اطلاعات به طور واقعي حذف ميشود.»
اطلاعات شخصي را پاك كنيد
از اوايل دهه 80 با ورود انواع دستگاههاي الكترونيك و افزايش سطح دسترسي به اين وسايل، راه سوءاستفاده از اطلاعات موجود در اين دستگاهها باب شد. علت آن را برخي به كنجكاوي و اشتياق افراد براي اطلاع از تصاوير و نوشتههاي خصوصي ديگران ميدانند كه متاسفانه اين عادت در بين افراد جامعه كم نيست.
عليرضا شيرازي، مدير سايت بلاگفا دراينباره معتقد است: آنچه با ورود اين وسايل باعث آزار شهروندان شده، تجاوز به حريم خصوصي آنان است. شايد در يك كشور با فرهنگي متفاوت، افشاي تصاويري از مهماني خصوصي افراد و قرار گرفتن فيلم و تصاوير آن در شبكه اينترنت آزاردهنده نباشد، ولي در ايران اين مساله حساسيتبرانگيز است.
سيدجواد آرامي، روانشناس هم با اشاره به آسيبزا بودن بسياري از ابزارهاي اطلاعاتي تنها به دليل استفاده و كاربرد نامناسب آن ميگويد: استفاده از اين وسايل ارتباطي به فرهنگ برخورداري از ابزارهاي فناوري و اطلاعاتي برميگردد، همچنين هر كدام از اين ابزارها ميتواند در جهت مناسب يا غيرمناسب مورد استفاده قرار گيرد.
وي با بيان اين كه تجسس و كنجكاوي و اطلاع گرفتن از زندگي شخصي افراد امري غيرطبيعي است، گفت: تجسس و كنجكاوي بيش از حد و به صورت غيرطبيعي نشانه نوعي اختلال رواني است و افرادي كه از سلامت رواني برخوردارند، نيازمند كنجكاوي در مسائل شخصي ديگران نيستند.
اين روانشناس درخصوص وظيفه مردم براي پيشگيري از اين قبيل آسيبها نيز توصيه ميكند: مردم بايد از حقوق خود آگاهي پيدا كرده و به هر كسي اعتماد نكنند و تلفن همراه يا دوربين شخصيشان را به عنوان يك وسيله در اختيار ديگران نگذارند.
شيرازي نيز درباره اين كه چرا چنين سوءاستفادههايي از تصاوير و فيلمهاي خصوصي افراد صورت ميگيرد به سطح سواد و آگاهي صاحبان اين وسايل اشاره ميكند و ميگويد: بيشتر افراد سواد كار كردن با وسايل الكترونيكي را ندارند يا دستكم سواد مردم ما در اين زمينه از ديگر كشورها كمتر است، از سوي ديگر كساني كه از كيفيت اين فناوري آگاهي دارند، معمولا جوانند كه شايد در بعضي موارد موازين اخلاقي را آنچنان كه بايد، پاس نميدارند.
براساس تجربه وي، بيشترين سوءاستفاده زماني رخ ميدهد كه فرد دوربين يا تلفن همراهش را براي تعمير در اختيار كسي قرار ميدهد كه متاسفانه عكس و فيلم شخصي آنان در مدت كوتاهي به اينترنت منتقل ميشود.
به هر كسي اعتماد نكنيد
به گفته كارشناسان، علاوه بر زماني كه فرد به انگيزه تعمير دوربين، لپتاپ و تلفن همراه مشتريان به سوءاستفاده از اطلاعات شخصي ديگران ميپردازد، در برخي موارد، فيلمبرداران مجالس عروسي هم به سوءاستفاده از فايل عكس و فيلم اين مجالس ميپردازند. پليس در اين زمينه بارها هشدار داده است كه براي تصويربرداري از مجالس خصوصيتان حتما به آتليههاي رسمي و داراي مجوز قانوني مراجعه كنيد؛ چراكه اطمينان كردن به هر فردي ميتواند تبعات نامطلوبي داشته باشد.
از سوي ديگر، اين روزها دوستيهاي اينترنتي و ارسال عكس به يكديگر يكي از شيوههاي دوستي و آشنايي بين افراد است. پليس در اين زمينه هم به افراد هشدار داده تا سريع به يكديگر اعتماد و عكس رد و بدل نكنند، چراكه براساس تجربه، بسياري از عكسها و تصاوير بعد از مدتي از طريق فتوشاپ سوءاستفاده شده و در قالب تصاوير مستهجن به نمايش درميآيد.
هشدار كافي است، آموزش دهيد
كنجكاوي و جذابيت ورود به حوزه خصوصي زندگي مردم اين روزها آنقدر زياد شده كه بسياري از سايتها و حتي نشريات بخشهايي از اطلاعات خود را به تصاوير و اطلاعات زندگي خصوصي افراد بويژه افراد سرشناس اختصاص دادهاند، اين امر هرچند به طور طبيعي نامطلوب نيست ولي آنجا كه بدون رعايت حقوق و اجازه افراد صورت گيرد، به شكل آسيب اجتماعي جلوهگر ميشود. شيرازي در اين باره با ذكر نمونههايي از انتشار تصاويري از زندگي خصوصي فلان هنرپيشه و حتي بلوتوث مراسم جشن عروسي افراد كه براحتي بين تلفنهاي همراه رد و بدل ميشود، از لزوم آموزش مردم بخصوص جوانان ياد ميكند و ميگويد: بسياري از جوانان از زشتي عمل خود آگاه نيستند. او پيشنهاد ميكند: «هشدار كافي است، راهكار ارائه كنيد، به نظر من، صدا و سيما و نيروي انتظامي بايد با برنامهسازي مردم را آگاه كنند تا سواد مردم در اين زمينه بالا برود.»
دست آخر شكايت كنيد
با همه اين اوصاف، آنچه بايد بر آن تاكيد كرد، اين است كه چنانچه از سوي افراد سوءاستفادهگر اطلاعات، فيلمهاي خانوادگي و تصاوير خصوصيتان منتشر شد، بايد با مراجعه به دادسراي ويژه چرائم رايانهاي از متهم يا متهماني كه مبادرت به چنين كاري كردهاند، شكايت كنيد، اما توصيه ما پيشگيري است.
ورود تكنولوژي و امواج فناوري هرچند همواره باعث رفاه و راحتي مردم جامعه است، اما اگر سطح آگاهي مردم نسبت به سطح دسترسي آنان به اين ابزار افزايش نيابد، ميتوان شاهد اعمال غيراخلاقي بود، يعني همان چيزي كه امروز در كشورمان شاهد آنيم.
متاسفانه برخی معلمان به جای تدریس کتاب درسی به تدریس کتابهای کمک درسی در ساعت رسمی مدارس می پردازند که غیر قانونی و تخلف است.
شبكه خبر: معاون پژوهش و برنامه ریزی درسی آموزش و پرورش گفت: الزام به خرید كتابهای كمك درسی و تدریس آن در ساعات رسمی مدارس تخلف است و در صورت مشاهده با مدارس متخلف برخورد می شود.
حجت الاسلام و المسلمین محمدیان گفت: متاسفانه برخی معلمان به جای تدریس کتاب درسی به تدریس کتابهای کمک درسی در ساعت رسمی مدارس می پردازند که غیر قانونی و تخلف است.
وی با بیان اینکه كتابهای كمك درسی غیر استاندارد به جای كمك به فرآیند آموزش موجب اخلال این فرآیند می شود افزود: تدریس کتابهای کمک درسی باید در ساعات غیر رسمی انجام شود.
معاون پژوهش و برنامه ریزی درسی آموزش و پرورش خاطر نشان کرد: بسیاری از كتابهای كمك درسی موجود در بازار جنبه تجاری دارند و غیراستاندارد هستند و باعث رواج حفظ كردن به جای یادگیری و ركود ذهن دانش آموزان می شود.
محمدیان گفت: بازار آشفته و بدور از اهداف آموزشی كتابهای كمك آموزشی غیر استاندارد و نیازهای كاذب ناشی از آزمون سراسری دانشگاهها، دانش آموزان را هر چه بیشتر به استفاده از كتابهای كمك درسی ترغیب كرده است.
وی تصریح کرد: مطالب مناسب برای دانش آموزان هر پایه در كتابهای درسی آورده شده است و كتابهای كمك درسی غیر استاندارد موجود در بازار مفاهیم اضافی به دانش آموزان تحمیل می كنند كه متناسب با سطح رشد دانش آموزان نیست و موجب اخلال در فرایند تربیتی و آموزشی می شود.
محمدیان به اجرای طرح ساماندهی كتابهای کمک آموزشی اشاره كرد و گفت: این طرح از سال های گذشته برای معرفی و استاندارد سازی كتابهای كمك درسی آغاز شده است.
معاون پژوهش و برنامه ریزی درسی آموزش و پرورش تاكید كرد: با اجرای این طرح كتابهای كمك درسی نامناسب جمع آوری و كتابهای آموزشی استاندارد ،حمایت و تشویق می شوند.
